عقل در اندیشه فقهی اسلام، یکی از منابع اصلی برای کشف احکام الهی است. در تعبدیات، معاملات، در حدود و... این منبع، به‌عنوان پشتوانه مهم برای کشف حکم واقعی توسط فقیه است. تعبد در شریعت به‌معنای نفی عقلانیت نیست، بلکه برخاسته از حکم عقل عملی به لزوم اطاعت از خالق حکیم و اعتماد به نظامی مبتنی بر مصالح و مفاسد واقعی است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که فقه اسلامی با تکیه بر عقل اجتهادی و درهم‌تنیدگی عقل، وحی و عرف، از عقلانیتی منسجم، پویا و پاسخ‌گو در زمینه تقنین به جامعه امروزی برخوردار است و می‌تواند الگویی کارآمد و اخلاق‌محور برای قانون‌گذاری و سامان‌دهی زندگی فردی و اجتماعی انسان معاصر ارائه دهد؛ چراکه قانون‌گذاری فقهی موجب تأمین حقوق فردی وحقوق جمعی با تکیه بر قواعدی همچون لاضرر است. الگوی تقنین فقهی، دارای محتوای غنی و کارآمد و حل‌کننده مسائل جامعه است و از شعارهای فریبنده و تهی عقلانیت لیبرالی فاصله دارد. این مقاله با رویکردی توصیفی‌‌ـ‌تحلیلی، به بررسی کارکرد عقل در اندیشه اسلامی و نقش آن در استنباط و کاربست احکام فقهی می‌پردازد و در مقام رد شبهه غیرعقلانی بودن آموزه‌های فقهی وتعبد محض بودن آن است.
