دانشپژوه دکتری مدرسی اخلاق اسلامی جامعةالمصطفی العالمیه
چکیده
از جمله اموری که در تربیت اخلاقی، رشد معنوی و سلوک عرفانی اهمیت دارد، «ریاضت» است. در دیدگاه اسلامی ریاضت میتواند مطلوب یا نامطلوب باشد. برای تمایز بین ریاضت مطلوب از ریاضتهای نامطلوب و همچنین جلوگیری از سوءاستفاده برخی از مدعیان سلوک، ضروری است با مفهوم و شاخصههای ریاضت مطلوب در اسلام آشنا شد. هدف پژوهش حاضر تبیین مفهوم و شاخصههای ریاضت مطلوب در پژوهشهای اسلامی است.بررسی پژوهشها نشان میدهد که ریاضت در منابع اسلامی بهمعنای تمرین دادن نفس است برای اینکه در مسیر الهی قرار گرفته و به قرب او برسد. همچنین ریاضت را بهصورتهای متنوعی توان تقسیم کرد که عبارتاند از: الف) اختیاری و غیراختیاری، ب) عام و خاص و ج) جسمانی و روحانی. برای ریاضت مطلوب در پژوهشهای اسلامی نیز 11 شاخصه کشف و در سه محور مهم طبقهبندی شد: الف) شاخصه ناظر به انگیزه ریاضت (داشتن انگیزه الهی)، ب) شاخصههای ناظر به کیفیت بروز ریاضت (مانند تدریجی بودن و اعتدال) و ج) شاخصههای ناظر به پیامد ریاضت (از قبیل عدم ضرر به بدن و عدم بهکارگیری نتایج ریاضت در امور حرام).
