حدیث افتراق از احادیث مشهوری است که مورد اهتمام پژوهشگران قرار گرفته است. اگرچه برخی این حدیث را ساختگی دانسته و بدان استناد نکرده‌اند؛ اما برخی دیگر آن را با توجه به کثرت نقل آن در منابع مختلف نه‌تنها مشهور، بلکه متواتر دانسته‌اند و به بررسی محتوا و فواید کلامی آن پرداخته‌اند. بررسی این حدیث ازاین‌جهت اهمیت دارد که برخی با استناد به ظاهر و یا تفسیر آن تلاش کرده‌اند تا به ترویج اندیشه‌های ضد تقریبی بپردازند. در این نوشتار با روش تحلیل محتوا، بررسی منابع و مطالعۀ کتابخانه‌ای به این موضوع پرداخته‌شده و مشخص گردید که اهل‌حدیث پاسخی به شبهه عدم تطابق این اعداد، با واقعیت‌های تاریخی ظهور فرقه‌ها نداده‌اند و نیز معیاری برای افتراق امت و تمایز فرقه از غیرفرقه بیان نکرده و نیز مشخص نکرده‌اند که انتهای شکل‌گیری 73 فرقه چه زمانی است. از ظاهر حدیث برنمی‌آید که افتراق امری ناپسند باشد؛ به‌علاوه هیچ فرقه‌ای به استناد این حدیث نمی‌تواند خود را فرقۀ ناجیه بداند.