در روند گرایش ایرانیان به تشیع، عوامل و بسترهای مختلف معرفتی، پیشینۀ فرهنگی و تاریخی و عوامل فرهنگی و تمدنی بیرونی قابل بررسی و تحلیل می‌باشد. لیکن همۀ عوامل، به نوعی تحت تأثیر عوامل درونی شیعه‌گرایی مردم ایران می‍باشد. از جمله عوامل و مؤلفه‌های مهم آغازین را باید در اثر گذاری رفتار امیرمؤمنان علیه السلام و محبت متقابل اهل‌بیت علیهم السلام و ایرانیان مورد توجه قرار داد. عوامل دیگری همچون مهاجرت سادات و فرزندان و منسوبین اهل‌بیت علیهم السلام و هجرت تاریخی امام‌رضا‌‌علیه السلام و حضرت‌معصومه‌‌ سلام الله علیها، برنامه‌های فرهنگی، نقش علمای شیعه و گرایش‌های همدلانۀ علمای اهل‌سنت در برخی دوره‌ها پیش از استقرار حکومت صفویان؛ از جمله مؤلفه‌های مؤثر بر شیعه‌گرایی ایرانیان بوده است.